Номинхана Церн-Дорҗ
Кевләр:Учёный Номинхана Церн-Дорҗ (Кевләр:Lang-ru) (Кевләр:ВД-Преамбула) — Дорд үзгин судлач, номтн, багш, хальмг, моңһл, хакас келсин олн нәәрүллһсин түрвәч. Дала кел меддг күн: англь немш, төвд, буряд болн түрг келмүд.
Филолог номин доктор, профессор[1].
Намтрнь
1909-гч җилд Церн-Дорҗ Пандинскин орс чонҗин училищд орсмн. Сул цагтан байн хальмгудт заргдад йовҗ. Сурһулян 1912 җилд төгсәһәд, дарунь Кевләр:Нп3 Багшин сурһульд орсмн[2].
Иргнә дәәнә орлцач, Лиҗин Монтша Хальмг мөрчнрин эскадронд дәәлдсмн. Дәәнә хөөн 1921-гч җилин декабрь сарла Урга балһснд моңһл улс Орсин харһнҗах әмтнд дөңг күргх Зөвллт тогтасмн. МНР-ин правительствин шиидврәр тер Зөвллтиг Номинхана Церн-Дорҗ толһалсмн[3]
1923-гч җиләс авн 1930-гч җил күртл Кевләр:Нп3 моңһлчин әңгд орсмн. 1930—1931 җҗ. Әәдрхнә педтехникумд орсмн. 1931-гч җилд аспирантуру Номин-шинҗллтин институтын аспирантурт кел медлһнә әңгин «лингвист» мергҗл авад, 1932-гч җилд Москован Дорд үзгин шинҗллтин институтын моңһл келнә әңгд орсмн. Аспирантуриг төгсәчкәд, Номинхана Церн-Дорҗ Сталина нертә Дорд үзгин күч-көлсчнрин Коммунистическ Ик сурһульд, Средне-Азиатскин Ик сурһульд (Ташкентд) моңһл келнә багшар көдлсмн[2].
1940—1943 җҗ. Номинхана Церн-Дорҗ СССР-ин Номин Академин Узбекистана филиалд номин сегләтрәр көдлсмн. 1943-гч җилд апрель сарин 16-д СССР-ин Номин Академьд кандидатын диссертациг «Узбек келнд үлдсн моңһлчудын XIII—XV зун җилмүдин административн-төршлин болн дәәнә терминмуд» төрәр харссмн[2].
1943-гч җилин май сарла ВКП(б)-н Цутхлңг комитет ВКП(б)-н Хальмг обкомд йовулад, тенд Хальмгин келнә, утх-зокъялын болн тууҗин институтын (Әәдрхн) номин сегләтрәр тәвсмн. 1943-гч җилин декабрь сарла хальмгудыг цүллһсн цагт Сиврүр туугдад, Красноярскин крайд туссмн. Хакасин келнә, утх-зокъядын болн тууҗин номин-шинҗллтин институтд сойлын болн пропагандын әңг Хакасин ВКП(б)-н обкомин седвәрәр Церн-Дорҗиг үрврәр дуудад, 1944-гч җилин октябрь сарин нег шинд сексмн[2]
1944-гч җилин октябрь сарин нег шинд ХакНИИЯЛИ-н № 1-гч тойгта Закврар институтын директор Н. Г. Доможаков филолог номин кандидат Номинхана Церн-Дорҗиг НИИЯЛИ-н номин сегләтрәр болн келнә әңгин номин ахлгч көдләчәр тәвнә. Институтд Церн.-Дорҗ хакас келин шинҗллт кеҗ бәәсмн. ХакНИИЯЛИ-д Номинхана Церн-Дорҗ дөрвн шаху җилдән көдлсмн, 1944-гч җилин октябрь сарин нег шинәс авн 1949-гч җилин март сарин нег шин күртл көдләд, ахр болзгт номин сегләтрәс экләд хакас келнә секторин толһач күртл өссмн. Бас тер саамд Абакана пединститутд багшлҗ бәәсмн.
1949-гч җилд Номинхана Церн-Дорҗ Хакасяс нүүх болҗ. 1949-гч җиләс авн 1960-гч җил күртл С. М. Кировин нертә Хасгин Ик сурһульд көдлсмн. 1960-гч җилмүдт Номинхана Церн-Дорҗ Хальмгтан ирәд, Кевләр:Нп3Н (НИИЯЛИ) көдлсмн[1].
1966-гч җилд «Түргин болн моңһлын келмүдин судлврмуд» төрәр докторин диссертациг харссмн[4]. Номин судлмудын ашар 1966-гч җилин апрель сарин 2-т филолог номин докторин цол зүүсмн[2].
Нәәрүллһснь
Әмд цагин
- Номинханов Ц. Д. Русско-хакасский словарь для хакасских начальных школ. Абакан, Хакасское областное национальное издательство, 1948
Өңгрснә хөөтк цагин
- Ц.-Д. Номинханов. Материалы к изучению истории калмыцкого языка. М.: Наука, 1975. Всего страниц — 324.
- Ц.-Д. Номинханов. Очерк истории калмыцкой письменности. М., Наука, 1976
Темдглл
Категория:Әрәсән Иргнә дәәнә орлцачнр (улачуд) Категория:СССР-ин филолог улс Категория:Цаһан толһан дараһар даралсн Дорд үзгин судлачнр Категория:Хальмгч номтнр Категория:Хакасин Ик сурһулин багшнр Категория:Энциклопедийн болн тольмудын түрвәчнр Категория:Москован Дорд үзгин институтын багшнр Категория:Аль-Фарабин нертә Хасгин Ик сурһулин багшнр
- ↑ 1,0 1,1 Кевләр:Cite news
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Кевләр:Cite web
- ↑ Интернациональн кергтәһәр. Моңһлын Олна революцин орлцачнрин тодлврмуд. Элст, 1970.
- ↑ Кевләр:Cite web