Басңга Бадмин Баатр

Басңга Бадмин Баатр (Кевләр:Lang-ru; Кевләр:ВД-Преамбула) — Хальмгин советскин бичәч, драматург, шүлгч, орчулач, тууҗч.

Намтрнь

Школын хөөн комсомолые көдләчнрин ахр сурһуль төгсәһәд ОГПУ болн НКВД церглтст Хальмгт, Москвад болн Әәдрхнд көдлҗ йовсмн. 

Тер цагт Басңга Баатр Хальмг Советск сәәчүдиг (бичәчнриг, шаңһа көдләчнриг) төршлин цааҗллһнд, бәрәнд орулсн йовдлмудт, Хальмг АССР-ин һардачнриг болн теднә өрк-бүлмүдиг, ламнриг бәрәнд орулхд, хурлмуд хааһад, нурасн кергүдт орлцсмн.

Күнд гемтә болснас баһ настадан көдлмшән үлдәһәд пенсьт һарсмн. 

1934-гч җилд Басңга Баатр СССР-ин бичәчнрин Ниицәнд орсмн.

1943-гч җилин декабрь сарла хальмгудыг цааҗла харһулад Миврүр туусмн. Басңга Баатр Красноярскин крайд туссмн, дарунь Абакан балһснур һарад, тенд «Советская Хакасия» газетд утх-зокъялын көдләч болсмн. Зуг цөөкн өдр көдлчкәд, 1944-гч җилин апрель сарин 25-д өңгсмн.

Үүдәлтнь

Басңга Баатр түрүн үүдәврмүдән XX-гч зун җилин 20-гч җилмүдт хальмгудын «Таңhчин зəңг» газетд барлсмн. Хальмг келәр бичсн түрүн келврмүднь 1929-гч җилд «Мана келн» («Наш язык») седкүлд барлсмн. Хальмг келәр бичсн түрүн «Өңгрсн җилмүдин үнн» дегтрнь 1931-гч җилд барас һарһсмн.

1934-гч җилд «Хальмгин утх-зокъялын хураңһу» белдәд, Москвад барас һарһсмн.

1937-гч җилин август сарла Басңга Баатр «Җаңһр» баатрльг дуулврин 12 бөлгин орчуллһ кесмн. Терүгнь 1940-гч җилд Липкин Семён Израилевич орчуллһндан олзлсмн. Бас тер саамд Басңга Баатр В. И. Ленинә, марксизм-ленинизмин классикудын болн нарт-делкән утх-зокъялын үүдәврмүдиг хальмг келнд орчулад бәәсмн. А. С. Пушкина «Бумб» шүлгин орчулач.

Басңга Баатр наадд бичсмн: «Чууча», «Кермн», «Алң болх йовдл», «Сән-Ка», «Алвт күүкн», тедн ода чигн Басңга Баатрин нертә Хальмгин үндсни драмин театрин тәәз деер тәвгдәд йовна.

Дәәнә өмнк җилмүдт Басңга Баатр хальмг лексикографин тууҗд түрүн «Орс-хальмг толь» экләд тогтаһад, 1940-гч җилд барлгдад, 1963-гч җилд шинәс барас һарсмн. Басңга Баатр 1940-гч җилд Хальмг үлгүрмүдин дегтр барлсмн.

Нәәрүллһснь

Хальмг келәр

• Өңгрсн җилмүдин үнн. Келврмүд;
• Мөңкин зөөр. Поэм, шүлгүд;
• Бумбин орн. Наадд;
• Булһн. Келврмүд;
• Орс-хальмг толь.

Орс келәр

• Хальмг теегт. Түүк;
• Өңгрсн цагин үнн. Түүк;
• Булһн. Орс келәр келвр.

Санл

• 1961-гч җилд, Хальмг үндсни драмин театрин 50 җилин өөнлә энүнд Басңга Баатрин нериг зүүсмн.
• Элстд Басңга Баатрин санлд нерәдсн Басанговин һудмҗ бәәнә.
• Хальмг Таңһчин Комсомольский селәнд Басңга Баатрин нертә школ-гимназь бәәнә.

Сурвлҗс

• Большая Советская энциклопедия: В 30 т., 3-е изд. — М., 1969—1978. — т. 3. — стр. 27
• Джимгиров М. Э. Писатели советской Калмыкии. — Элиста: Калмыцкое книжное издание, 1966. — стр. 56—60
• Кевләр:Книга

Холвас

• Кевләр:Из БСЭ

Категория:Хальмгин бичәчнр Категория:Хальмгин орчулачнр Категория:Хальмгин шүлгчнр Категория:Цааҗин кемд өңгрсн хальмгуд Категория:Басңга Баатрин нертә Хальмг үндсни драмин театр